Bệnh gút kiêng ăn gì? Những thực phẩm nên tránh và cần hạn chế

Người bệnh gút không nhất thiết phải kiêng khem quá mức hoặc loại bỏ hàng loạt thực phẩm khỏi bữa ăn. Điều quan trọng hơn là biết nhóm nào nên hạn chế mạnh, nhóm nào có thể ăn với lượng hợp lý và nhóm nào không cần kiêng chỉ vì có chứa purin.

Nhìn chung, người bệnh gút nên đặc biệt lưu ý nội tạng động vật, rượu bia và đồ uống nhiều đường; đồng thời kiểm soát lượng thịt đỏ và một số loại hải sản giàu purin. Ngược lại, rau xanh và các loại đậu không nên bị loại bỏ một cách máy móc chỉ vì chúng cũng chứa purin.

Chế độ ăn hợp lý có thể hỗ trợ kiểm soát bệnh và giảm các yếu tố dễ kích hoạt cơn gút, nhưng không thay thế việc theo dõi nồng độ urat và điều trị theo chỉ định khi cần thiết.

Nhóm nên hạn chế mạnh	Nhóm nên ăn có kiểm soát	Không cần kiêng chỉ vì chứa purin
Nội tạng động vật	Thịt đỏ	Rau xanh
Rượu bia	Một số loại hải sản	Các loại đậu
Đồ uống nhiều đường	Một số loại gia cầm	Protein có nguồn gốc thực vật
Thực phẩm, đồ uống chứa nhiều đường fructose bổ sung	Thịt và thực phẩm chế biến sẵn	Các thực phẩm thực vật trong chế độ ăn cân bằng

Tham khảo: 4 giai đoạn của bệnh gout: Dấu hiệu nhận biết và khi nào cần khám

Vì sao ăn uống có thể ảnh hưởng đến bệnh gút?

Bệnh gút hình thành khi nồng độ urat trong máu duy trì ở mức cao đủ lâu để các tinh thể urat có thể hình thành và lắng đọng tại khớp hoặc mô xung quanh. Khi cơ thể tạo ra phản ứng viêm đối với những tinh thể này, người bệnh có thể xuất hiện cơn đau, sưng, nóng và đỏ khớp đặc trưng.

Purin là một chất tự nhiên có trong cơ thể và trong nhiều loại thực phẩm. Khi purin được chuyển hóa, axit uric được tạo ra. Vì vậy, thực phẩm giàu purin có thể là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến nồng độ urat.

Tuy nhiên, sẽ không chính xác nếu cho rằng bệnh gút đơn thuần là hậu quả của việc “ăn quá nhiều purin”. Khả năng đào thải urat qua thận, yếu tố di truyền, cân nặng, một số bệnh lý đi kèm, thuốc đang sử dụng và thói quen uống rượu cũng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh hoặc tái phát cơn gút.

Đây cũng là lý do người bệnh không nên tự đặt cho mình một chế độ ăn quá khắt khe. Theo hướng dẫn của Viện Quốc gia về Chất lượng Y tế và Chăm sóc Anh, hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định một chế độ ăn cụ thể có thể tự mình phòng ngừa cơn gút hoặc làm giảm urat máu. Khuyến nghị chung vẫn là duy trì chế độ ăn lành mạnh và cân bằng.

Người bệnh gút nên tránh hoặc hạn chế mạnh những gì?

Không phải tất cả thực phẩm dưới đây đều phải “cấm tuyệt đối” trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, đây là những nhóm người bệnh nên đặc biệt thận trọng vì có thể làm tăng lượng purin, urat hoặc làm tăng nguy cơ xuất hiện cơn gút ở một số người.

1. Nội tạng động vật

Gan, thận, tim, lòng, óc và nhiều loại nội tạng khác có hàm lượng purin cao. Khi purin được chuyển hóa trong cơ thể, axit uric được tạo thành. Vì vậy, nội tạng là một trong những nhóm thực phẩm người bệnh gút nên hạn chế mạnh.

Điều này không có nghĩa rằng chỉ cần ăn một bữa nội tạng là chắc chắn xảy ra cơn gút. Khả năng xuất hiện cơn đau còn phụ thuộc vào nồng độ urat, tình trạng bệnh và nhiều yếu tố khác. Tuy nhiên, nếu đang cố gắng kiểm soát bệnh, việc thường xuyên ăn các món như lòng, gan, thận, óc hoặc nước dùng đậm đặc từ nội tạng không phải lựa chọn phù hợp.

2. Rượu bia

Rượu bia là một trong những yếu tố cần được chú ý rõ ràng hơn trong chế độ ăn của người mắc gút.

Rượu có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa và đào thải urat. Đặc biệt, việc uống nhiều rượu bia trong thời gian ngắn có thể trở thành yếu tố kích hoạt cơn gút ở người đã có bệnh.

Hướng dẫn quản lý bệnh gút của Trường Cao đẳng Thấp khớp Hoa Kỳ khuyến nghị người bệnh gút nên hạn chế rượu, bất kể bệnh đang hoạt động hay ổn định.

Người thường xuyên xuất hiện cơn gút, kiểm soát urat chưa tốt hoặc nhận thấy rượu bia thường xuất hiện trước mỗi đợt đau càng nên thận trọng.

3. Nước ngọt và đồ uống chứa nhiều đường

Một lon nước ngọt tưởng như không liên quan đến các món “giàu đạm”, nhưng lại là nhóm đồ uống người bệnh gút không nên sử dụng thường xuyên.

Đáng chú ý là các loại nước giải khát, nước tăng lực, trà pha sẵn, siro và sản phẩm có lượng đường bổ sung cao. Fructose có thể làm tăng quá trình tạo axit uric trong cơ thể, vì vậy các hướng dẫn điều trị gút khuyến nghị hạn chế sản phẩm chứa nhiều siro ngô giàu fructose.

Cũng cần phân biệt giữa đồ uống nhiều đường bổ sung với việc ăn trái cây nguyên quả. Không nên vì lo fructose mà loại bỏ toàn bộ trái cây khỏi chế độ ăn. Khi ăn nguyên quả, cơ thể còn nhận được chất xơ, vitamin, khoáng chất và nhiều thành phần dinh dưỡng khác.

Những thực phẩm nên hạn chế nhưng không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn

Một trong những sai lầm phổ biến của người bệnh gút là chuyển ngay từ “cần kiểm soát” sang “không được ăn”. Với nhiều thực phẩm, cách tiếp cận hợp lý hơn là giảm tần suất, kiểm soát khẩu phần và cân đối với các nhóm thực phẩm khác.

Thịt đỏ

Thịt bò, thịt lợn, thịt cừu và một số loại thịt đỏ khác có chứa purin. Ăn lượng lớn và thường xuyên có thể làm tăng lượng purin đưa vào cơ thể. Tuy nhiên, người bệnh gút không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ nếu không có chỉ định dinh dưỡng đặc biệt. Điều cần tránh là coi thịt đỏ như nguồn thực phẩm chính trong hầu hết các bữa ăn.

Một điểm cũng cần làm rõ: không phải protein trong thịt được chuyển trực tiếp thành axit uric. Axit uric được tạo ra trong quá trình chuyển hóa purin. Vì thế, việc đánh đồng “ăn protein” với “tăng axit uric” là không chính xác.

Khi lựa chọn thịt, người bệnh có thể ưu tiên khẩu phần vừa phải, phần thịt ít mỡ và kết hợp cùng rau, ngũ cốc nguyên hạt cùng những nguồn protein khác để bữa ăn cân đối hơn.

Một số loại hải sản

Hải sản thường bị đưa vào danh sách “bệnh gút tuyệt đối không được ăn”, nhưng cách hiểu này cũng quá đơn giản. Một số loại cá và hải sản chứa lượng purin tương đối cao, do đó việc ăn nhiều hoặc ăn thường xuyên có thể không phù hợp với người đang kiểm soát gút. Những loại thường được nhắc đến gồm cá cơm, cá mòi, cá trích, một số loại cá nhỏ ăn nguyên con và động vật có vỏ.

Tuy vậy, không cần loại bỏ toàn bộ cá và hải sản khỏi chế độ ăn. Cá còn cung cấp protein và nhiều chất dinh dưỡng có lợi. Người bệnh nên chú ý đến loại hải sản, khẩu phần, tần suất ăn cũng như tình trạng kiểm soát urat của bản thân.

Một nghiên cứu tiền cứu theo dõi hơn 47.000 nam giới trong 12 năm ghi nhận lượng thịt và hải sản tiêu thụ cao hơn có liên quan đến nguy cơ mắc gút cao hơn. Nghiên cứu này đồng thời cho thấy vấn đề không đơn giản là “thực phẩm nào chứa purin cũng giống nhau”. Xem nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Y học New England

Một số loại thịt gia cầm

Thịt gà, gà tây hoặc các loại gia cầm khác vẫn chứa purin, nhưng không có lý do để coi toàn bộ nhóm này là thực phẩm cấm.

Nếu sử dụng, nên ưu tiên khẩu phần hợp lý, phần thịt nạc và cách chế biến ít dầu mỡ. Một bữa ăn cân bằng cũng không nên dựa gần như hoàn toàn vào thịt mà cần kết hợp rau, ngũ cốc và những nguồn protein khác.

Thịt chế biến sẵn và thực phẩm chế biến nhiều

Xúc xích, thịt xông khói, lạp xưởng, thịt hộp và nhiều món chế biến sẵn không nên được mô tả đơn giản là “thực phẩm gây gút vì có chất bảo quản”. Hiện không có cơ sở để quy tất cả phụ gia thực phẩm thành nguyên nhân trực tiếp của cơn gút.

Tuy nhiên, những sản phẩm này thường chứa nhiều muối, chất béo, năng lượng và đôi khi cả đường bổ sung. Sử dụng thường xuyên không phù hợp với mục tiêu xây dựng một chế độ ăn cân bằng, đặc biệt ở người đồng thời thừa cân, tăng huyết áp hoặc có các vấn đề chuyển hóa.

Vì vậy, người bệnh gút vẫn nên ưu tiên thực phẩm tươi, ít qua chế biến và tự kiểm soát nguyên liệu trong bữa ăn hằng ngày.

Người bệnh gút có cần kiêng rau và các loại đậu nhiều purin không?

Không nên loại bỏ rau xanh và các loại đậu chỉ vì chúng có chứa purin.

Đây là điểm rất dễ bị hiểu sai khi người bệnh tự tìm danh sách hàm lượng purin của thực phẩm. Nếu chỉ nhìn vào con số purin, một số loại đậu, nấm hoặc rau có thể bị xếp chung với thực phẩm nguồn động vật. Nhưng tác động của chúng đối với nguy cơ gút không nhất thiết giống nhau.

Trong nghiên cứu theo dõi 47.150 nam giới nói trên, việc ăn rau giàu purin không liên quan đến nguy cơ gút tăng lên; tổng lượng protein cũng không cho thấy mối liên hệ tương tự. Do đó, các loại đậu như đậu Hà Lan, đậu lăng hoặc những thực phẩm có nguồn gốc thực vật không nên bị loại khỏi thực đơn một cách máy móc chỉ vì chúng có purin.

Điều quan trọng hơn là chế độ ăn tổng thể. Rau, đậu và các nguồn protein thực vật còn cung cấp chất xơ cùng nhiều dưỡng chất cần thiết. Việc cắt bỏ quá nhiều nhóm thực phẩm đôi khi khiến bữa ăn trở nên nghèo nàn và khó duy trì lâu dài.

Nên ăn gì thay cho những thực phẩm cần hạn chế?

Nếu giảm nội tạng, thịt đỏ hoặc một số loại hải sản, người bệnh vẫn cần đảm bảo đủ năng lượng và protein thay vì chỉ “ăn kiêng” bằng cách cắt giảm thức ăn.

Trong thực đơn hằng ngày có thể luân phiên các nguồn thực phẩm như trứng, sữa và sản phẩm từ sữa phù hợp, đậu và protein thực vật, rau xanh, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt cùng những phần thịt hoặc cá với lượng hợp lý.

Nghiên cứu về chế độ ăn và gút cũng ghi nhận tiêu thụ sản phẩm sữa, đặc biệt sản phẩm ít béo, có mối liên hệ với nguy cơ mắc gút thấp hơn trong nhóm đối tượng nghiên cứu. Tuy nhiên, không nên hiểu điều này theo nghĩa chỉ cần tăng một loại thực phẩm là có thể điều trị được bệnh.

Với đồ uống, nước lọc vẫn là lựa chọn đơn giản và phù hợp hơn so với nước ngọt, nước tăng lực hoặc đồ uống nhiều đường. Nếu người bệnh đồng thời mắc bệnh thận, suy tim hoặc đang được yêu cầu kiểm soát lượng nước, protein, kali hay một chất dinh dưỡng cụ thể, chế độ ăn cần được cá thể hóa theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Ăn kiêng có thể thay thế thuốc điều trị bệnh gút không?

Không. Chế độ ăn là một phần của quá trình quản lý bệnh gút nhưng không phải phương pháp thay thế điều trị y khoa khi người bệnh có chỉ định dùng thuốc.

Theo Viện Quốc gia về Chất lượng Y tế và Chăm sóc Anh, hiện không có đủ bằng chứng cho thấy một chế độ ăn cụ thể có thể tự mình phòng cơn gút hoặc hạ urat máu. Với nhiều trường hợp, đặc biệt khi cơn gút tái phát, có hạt tophi hoặc nồng độ urat không được kiểm soát, việc điều trị hạ urat lâu dài có vai trò quan trọng.

Trường Cao đẳng Thấp khớp Hoa Kỳ cũng lưu ý rằng thay đổi chế độ ăn thường chỉ tạo ra mức thay đổi tương đối nhỏ đối với nồng độ urat huyết thanh, dù một số thực phẩm và đồ uống vẫn có thể trở thành yếu tố kích hoạt cơn gút.

Vì vậy, người đang sử dụng thuốc điều trị không nên tự ngừng thuốc chỉ vì đã thay đổi chế độ ăn hoặc bắt đầu sử dụng một sản phẩm bổ sung.

Nếu khớp đột ngột đau dữ dội, sưng, nóng, đỏ, đặc biệt khi chưa từng được chẩn đoán gút trước đó, cũng không nên chỉ tự điều chỉnh ăn uống tại nhà. Một khớp sưng nóng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác và cần được đánh giá đúng nguyên nhân.

Một vài nguyên tắc giúp chế độ ăn dễ duy trì hơn

Chế độ ăn dành cho người gút không cần trở thành một danh sách dài những món “cấm ăn”. Một cách thực tế hơn là bắt đầu từ những thay đổi có ảnh hưởng rõ ràng nhất: giảm rượu bia và đồ uống nhiều đường; không ăn nội tạng thường xuyên; kiểm soát lượng thịt và một số hải sản giàu purin; duy trì cân nặng phù hợp; đồng thời giữ chế độ ăn đa dạng với nhiều thực phẩm ít qua chế biến.

Không nên nhịn ăn kéo dài, ép cân quá nhanh hoặc tự đặt ra chế độ ăn quá khắt khe. Nếu thừa cân, giảm cân nên được thực hiện từng bước bằng chế độ ăn và vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Trong thời gian đang xuất hiện cơn gút, nên đặc biệt tránh uống nhiều rượu bia và tiếp tục sử dụng thuốc theo hướng dẫn đã được bác sĩ kê. Sau khi cơn đau ổn định, người bệnh nên trao đổi về việc kiểm tra urat máu và kế hoạch kiểm soát bệnh lâu dài nếu thường xuyên tái phát.

Giới thiệu Super Urinary Gout Support

Super Urinary Gout Support là sản phẩm dạng viên nang của Wealthy Health. Theo thông tin từ nhà sản xuất tại Úc, công thức sản phẩm có các thành phần như chiết xuất tỏi, hạt cần tây, ngải cứu, anh đào chua, nam việt quất cùng magie, kali và kẽm.

Sản phẩm hiện có hồ sơ trong Sổ đăng ký hàng hóa trị liệu của Úc, mã ARTG 376174. Người quan tâm có thể tham khảo thông tin thành phần, hướng dẫn sử dụng và cảnh báo tại trang Super Urinary Gout Support của Wealthy Health hoặc thông tin đăng ký trên Cơ quan Quản lý Sản phẩm Trị liệu Úc.

Việc sản phẩm có thông tin đăng ký không nên được hiểu là sản phẩm có thể thay thế thuốc điều trị gút. Trong báo cáo rà soát năm 2024, Cơ quan Quản lý Sản phẩm Trị liệu Úc cũng nêu rõ hiệu quả của sản phẩm không nằm trong phạm vi được đánh giá của đợt rà soát này.

Lưu ý: Thông tin về sản phẩm chỉ nhằm mục đích tham khảo, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ. Người đang điều trị bệnh, sử dụng thuốc, có bệnh nền hoặc có tình trạng sức khỏe đặc biệt nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi sử dụng sản phẩm bổ sung.

Kết luận

Người bệnh gút không cần sống với một thực đơn đầy những món bị cấm. Điều quan trọng là ưu tiên đúng những yếu tố đáng kiểm soát: hạn chế mạnh nội tạng, rượu bia và đồ uống nhiều đường; ăn thịt đỏ và một số hải sản với lượng hợp lý; đồng thời không loại bỏ rau hay các loại đậu chỉ vì chúng có chứa purin.

Một chế độ ăn cân bằng giúp hỗ trợ quản lý bệnh, nhưng không thể thay thế việc kiểm soát nồng độ urat và điều trị khi có chỉ định. Thay vì cố gắng kiêng thật nhiều, người bệnh nên tập trung vào những thay đổi có thể duy trì lâu dài và phù hợp với tình trạng sức khỏe của chính mình.