Người có chỉ số axit uric cao có ăn được cá hồi không?

Người có chỉ số axit uric cao vẫn có thể ăn cá hồi với khẩu phần phù hợp, không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn. Tuy nhiên, cá hồi chứa purin, một hợp chất được cơ thể chuyển hóa thành axit uric. Vì vậy, người mắc bệnh gút, đặc biệt khi thường xuyên tái phát cơn đau, cần chú ý lượng cá ăn vào, chế độ dinh dưỡng tổng thể và tình trạng sức khỏe của mình.

Vì sao người có axit uric cao cần chú ý khi ăn cá hồi?

Cá hồi là thực phẩm giàu đạm, cung cấp chất béo omega-3 và nhiều dưỡng chất có lợi. Tuy nhiên, tương tự nhiều loại cá và hải sản khác, cá hồi cũng chứa purin. Đây là lý do người có axit uric cao thường băn khoăn liệu loại cá này có phù hợp với chế độ ăn của mình hay không.

Cá hồi chứa bao nhiêu purin?

Theo nghiên cứu của Kaneko và cộng sự công bố năm 2014 trên tạp chí Biological and Pharmaceutical Bulletin, mẫu cá hồi được phân tích chứa khoảng 119,3 mg purin trong 100 g thực phẩm. Để dễ hình dung, có thể đối chiếu với một số loại cá khác trong cùng nghiên cứu:

Nguồn: Kaneko và cộng sự (2014) – Phân tích hàm lượng purin trong thực phẩm.

Có thể thấy, mẫu cá hồi trong nghiên cứu chứa ít purin hơn cá ngừ và cá mòi. Tuy nhiên, đây là số liệu phân tích trên các mẫu thực phẩm cụ thể, không phải giá trị cố định cho mọi loại cá hồi. Hàm lượng thực tế có thể khác nhau tùy loài, phần thịt và quá trình chế biến.

Một điểm cần lưu ý là cá hồi không phải thực phẩm không chứa purin. Do đó, người cần kiểm soát axit uric không nên ăn với lượng quá lớn chỉ vì cá hồi được đánh giá là thực phẩm giàu dinh dưỡng.

Purin trong cá hồi ảnh hưởng như thế nào đến axit uric?

Purin là hợp chất tự nhiên có trong tế bào cơ thể và nhiều loại thực phẩm. Trong quá trình chuyển hóa, purin được phân giải thành axit uric, sau đó chủ yếu được đào thải qua thận.

Khi cơ thể tạo ra quá nhiều axit uric hoặc khả năng đào thải bị suy giảm, nồng độ axit uric trong máu có thể tăng cao. Ở một số người, tình trạng này tạo điều kiện hình thành tinh thể urat trong khớp, gây ra các cơn viêm đau đặc trưng của bệnh gút.

Tuy vậy, axit uric cao không đồng nghĩa với mắc bệnh gút. Nhiều người có kết quả xét nghiệm axit uric tăng nhưng chưa từng xuất hiện cơn viêm khớp do gút.

Việc ăn cá hồi cũng không đồng nghĩa chắc chắn sẽ khiến người bệnh lên cơn gút. Nguy cơ còn phụ thuộc vào lượng purin tiêu thụ, khả năng đào thải axit uric, tiền sử bệnh, các yếu tố di truyền và tình trạng sức khỏe tổng thể.

Theo hướng dẫn quản lý bệnh gút năm 2020 của Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ, hạn chế thực phẩm giàu purin là một trong những biện pháp được khuyến nghị có điều kiện. Tuy nhiên, thay đổi chế độ ăn thường chỉ tạo ra mức giảm axit uric tương đối nhỏ, vì vậy không thể thay thế các phương pháp điều trị cần thiết.

Người axit uric cao nên ăn cá hồi như thế nào?

Thay vì loại bỏ hoàn toàn cá hồi, người có axit uric cao nên chú ý khẩu phần, cách chế biến và những thực phẩm kết hợp trong cùng bữa ăn. Mục tiêu là kiểm soát lượng purin mà vẫn duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân đối.

Xem thêm: Người bệnh Gút kiêng ăn gì? 7 loại thực phẩm bạn không nên ăn.

Kiểm soát khẩu phần và tần suất ăn

Người có axit uric cao có thể tham khảo khẩu phần khoảng 75–100 g cá hồi cho một bữa, sau đó điều chỉnh theo nhu cầu dinh dưỡng và tình trạng bệnh. Đây là lượng gợi ý để thực hành ăn uống vừa phải, không phải ngưỡng an toàn đã được xác lập riêng cho tất cả người mắc bệnh gút.

Chẳng hạn, với khẩu phần 100 g cá hồi có hàm lượng purin tương đương mẫu trong nghiên cứu của Kaneko, người ăn sẽ tiêu thụ khoảng 119,3 mg purin từ phần cá đó. Nếu ăn lượng cá gấp đôi, lượng purin từ thực phẩm cũng tăng tương ứng.

Tần suất ăn cần được xem xét trong bối cảnh toàn bộ thực đơn. Người chỉ có chỉ số axit uric tăng nhẹ, chưa mắc bệnh gút có thể có nhu cầu điều chỉnh khác với người thường xuyên xuất hiện các cơn gút cấp.

Đặc biệt, không có cơ sở để áp dụng máy móc một quy định rằng tất cả người axit uric cao chỉ được ăn cá hồi một lần mỗi tuần. Nếu đang được bác sĩ hướng dẫn chế độ ăn hạn chế purin, người bệnh nên ưu tiên kế hoạch dinh dưỡng đã được cá nhân hóa.

Ưu tiên cách chế biến đơn giản

Cách chế biến phù hợp giúp bữa ăn dễ kiểm soát lượng dầu mỡ, muối và các thành phần đi kèm. Người có axit uric cao có thể lựa chọn cá hồi hấp, luộc, nấu canh hoặc áp chảo với lượng dầu vừa phải.

• Cá hồi hấp gừng: Giữ được hương vị tự nhiên, không cần dùng nhiều dầu. Có thể kết hợp gừng, hành lá và rau củ, đồng thời hạn chế nước chấm quá mặn.
• Cá hồi áp chảo ít dầu: Phù hợp với bữa cơm gia đình. Nên dùng lượng dầu vừa đủ, tránh thêm nhiều bơ, sốt béo hoặc gia vị chứa nhiều muối.
• Canh cá hồi nấu rau củ: Giúp bữa ăn đa dạng và dễ kết hợp với rau xanh. Nếu cần hạn chế purin nghiêm ngặt, nên lưu ý cả lượng nước dùng từ cá được tiêu thụ.

Cần hiểu rằng hấp hay áp chảo không làm cá hồi trở thành thực phẩm không chứa purin. Một phần purin có thể hòa tan vào nước trong quá trình luộc, nhưng mức thay đổi phụ thuộc thực phẩm và cách nấu, không thể xem luộc cá là cách loại bỏ hoàn toàn purin.

Kết hợp cá hồi với những thực phẩm nào?

Bên cạnh lượng cá, những món ăn đi kèm cũng ảnh hưởng đến chất lượng bữa ăn. Người có axit uric cao nên ưu tiên rau xanh, tinh bột với lượng phù hợp và hạn chế việc kết hợp quá nhiều thực phẩm giàu purin trong cùng một bữa.

Một bữa ăn có thể gồm khoảng 75–100 g cá hồi hấp, một phần cơm vừa phải và rau luộc hoặc rau xào ít dầu. Tùy nhu cầu năng lượng, người ăn có thể điều chỉnh lượng cơm và rau cho phù hợp. Ngược lại, không nên thường xuyên kết hợp cá hồi với nhiều món như nội tạng động vật, cá khô giàu purin hoặc lượng lớn hải sản khác, đặc biệt ở người mắc bệnh gút tái phát.

Ngoài purin, đồ uống cũng cần được chú ý. Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ khuyến nghị người bệnh gút hạn chế rượu bia và đồ uống có thành phần siro ngô giàu fructose. Đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến việc kiểm soát bệnh.

Những trường hợp cần thận trọng khi ăn cá hồi

Không phải người có axit uric cao nào cũng cần áp dụng chế độ ăn giống nhau. Người đã mắc bệnh gút, có cơn viêm khớp tái phát hoặc đang gặp vấn đề về chức năng thận cần được đánh giá cẩn thận hơn khi lựa chọn thực phẩm.

Người đang có cơn gút cấp hoặc thường xuyên tái phát

Nếu đang bị gút cấp với biểu hiện đau khớp dữ dội, sưng, nóng, đỏ, người bệnh nên ưu tiên thăm khám và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Trong giai đoạn này, có thể tạm hạn chế cá hồi cùng những thực phẩm cung cấp nhiều purin để tránh gia tăng lượng purin từ chế độ ăn.

Tuy nhiên, việc kiêng cá hồi không thể làm cơn gút cấp biến mất ngay lập tức. Điều trị cơn gút cấp thường cần các thuốc chống viêm phù hợp với tình trạng sức khỏe và chỉ định của bác sĩ.

Đối với người thường xuyên tái phát cơn gút, chỉ điều chỉnh thực đơn thường không đủ để kiểm soát bệnh lâu dài. Hướng dẫn của Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ khuyến nghị điều trị hạ urat ở những trường hợp có cơn gút thường xuyên, thông thường từ hai lần mỗi năm trở lên, cùng một số chỉ định khác.

Vì vậy, nếu đã được kê đơn thuốc kiểm soát axit uric, người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc chỉ vì đang thực hiện chế độ ăn ít purin.

Người có bệnh thận hoặc các bệnh lý kèm theo

Thận đóng vai trò quan trọng trong quá trình đào thải axit uric. Khi chức năng thận suy giảm, việc kiểm soát nồng độ axit uric có thể trở nên khó khăn hơn.

Người vừa có axit uric cao vừa mắc bệnh thận mạn cần được tư vấn về khẩu phần đạm, lượng muối và các chất dinh dưỡng khác tùy theo mức độ suy giảm chức năng thận. Cá hồi dù giàu dinh dưỡng vẫn cần được tính vào tổng lượng đạm của chế độ ăn.

Những người có tiền sử sỏi tiết niệu, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc cũng nên trao đổi với bác sĩ khi cần thay đổi chế độ ăn đáng kể.

Nếu chưa từng được chẩn đoán bệnh gút mà chỉ phát hiện axit uric cao qua xét nghiệm, người bệnh không nên tự áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức. Việc đánh giá cần xét thêm triệu chứng, chức năng thận, thuốc đang dùng và các yếu tố nguy cơ khác.

Omega-3 trong cá hồi có giúp giảm axit uric không?

Cá hồi là nguồn cung cấp axit béo omega-3, đặc biệt là hai dạng EPA và DHA, có vai trò đối với sức khỏe tim mạch và nhiều chức năng sinh lý của cơ thể. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định ăn cá hồi hoặc bổ sung omega-3 trực tiếp làm giảm axit uric trong máu hay điều trị bệnh gút.

Một nghiên cứu của Zhang và cộng sự công bố năm 2019 đã theo dõi 724 người mắc bệnh gút, đánh giá mối liên quan giữa việc tiêu thụ cá giàu omega-3, thực phẩm bổ sung omega-3 và các đợt tái phát cơn gút.

Kết quả cho thấy việc ăn cá béo giàu omega-3 có liên quan đến nguy cơ xuất hiện cơn gút thấp hơn trong một số phân tích. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu quan sát và kết quả còn chịu ảnh hưởng của các yếu tố như lượng purin tiêu thụ. Nghiên cứu không chứng minh rằng chính omega-3 trong cá hồi có thể ngăn ngừa cơn gút.

Do đó, người có axit uric cao không cần loại bỏ hoàn toàn cá hồi chỉ vì thực phẩm này chứa purin, nhưng cũng không nên tăng lượng cá ăn vào với kỳ vọng omega-3 sẽ làm giảm axit uric. Lựa chọn hợp lý vẫn là duy trì khẩu phần vừa phải, kết hợp các nguồn dinh dưỡng khác và tuân thủ kế hoạch điều trị nếu đã mắc bệnh gút.

Ngoài cá hồi, người axit uric cao nên lựa chọn thực phẩm nào?

Người có axit uric cao vẫn cần bổ sung đầy đủ chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Kiêng toàn bộ thịt, cá hoặc các thực phẩm chứa purin không phải cách tiếp cận phù hợp cho tất cả mọi người, bởi purin hiện diện tự nhiên trong nhiều loại thực phẩm.

Có thể tham khảo cách lựa chọn sau:

Ngoài việc lựa chọn thực phẩm, người bệnh cần chú ý duy trì cân nặng phù hợp, vận động đều đặn và uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể. Người mắc bệnh tim hoặc thận phải hạn chế dịch cần tuân theo lượng nước đã được bác sĩ hướng dẫn.

Đặc biệt, không nên nhịn ăn kéo dài hay thực hiện các chế độ giảm cân quá khắc nghiệt để hạ axit uric nhanh chóng. Mục tiêu quan trọng hơn là xây dựng thói quen dinh dưỡng có thể duy trì lâu dài.

Có cần sử dụng thêm sản phẩm hỗ trợ khi axit uric cao không?

Kiểm soát axit uric là quá trình cần kết hợp chế độ ăn, sinh hoạt, theo dõi sức khỏe và điều trị khi có chỉ định. Đối với người đã mắc bệnh gút, chế độ ăn hợp lý giúp hỗ trợ quản lý bệnh nhưng không thay thế thuốc hạ urat hoặc thuốc điều trị cơn gút cấp.

Bên cạnh những biện pháp nền tảng, một số người có thể quan tâm đến các sản phẩm bổ sung hỗ trợ sức khỏe xương khớp và đường tiết niệu. Tuy nhiên, cần tìm hiểu kỹ thành phần, công dụng được công bố, đối tượng sử dụng và mức độ phù hợp trước khi lựa chọn.

Viên uống Super Urinary Gout Support – Wealthy Health

Đây là sản phẩm được Wealthy Health Việt Nam giới thiệu với định hướng hỗ trợ sức khỏe đường tiết niệu và chăm sóc sức khỏe khớp. Theo thông tin do đơn vị phân phối công bố, sản phẩm được nhập khẩu từ Úc, đóng gói hộp 100 viên.

Nhà phân phối tại Việt Nam theo thông tin thương hiệu: Công ty TNHH XNK HQM.

Theo thông tin sản phẩm Super Urinary Gout Support trên website Wealthy Health Việt Nam, công thức có chứa chiết xuất tỏi, hạt cần tây, ngải cứu, bột nước ép anh đào chua, chiết xuất nam việt quất cùng các khoáng chất magie, kẽm và kali.

Website sản phẩm hướng dẫn người trưởng thành sử dụng mỗi lần một viên, ngày hai lần, trong hoặc sau bữa ăn, hoặc theo hướng dẫn của chuyên gia y tế. Tuy nhiên, người đang sử dụng thuốc điều trị bệnh gút hoặc có bệnh lý nền nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thêm sản phẩm bổ sung. Phụ nữ đang mang thai, cho con bú hoặc có khả năng mang thai không sử dụng sản phẩm theo cảnh báo của đơn vị phân phối.

Người quan tâm có thể tìm hiểu thêm tại trang sản phẩm Super Urinary Gout Support chính thức của Wealthy Health Việt Nam để xem thông tin về thành phần, cách dùng và các lưu ý liên quan. Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Người bệnh gút có ăn được cá hồi sống không?

Người bệnh gút không nhất thiết phải kiêng cá hồi sống chỉ vì hàm lượng purin, nhưng ăn sống không giúp loại bỏ purin trong cá. Điều đáng lưu ý hơn là nguy cơ nhiễm vi khuẩn hoặc ký sinh trùng từ thực phẩm chưa được nấu chín.

Để bảo đảm an toàn thực phẩm, nên ưu tiên cá hồi nấu chín, đặc biệt với người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có hệ miễn dịch suy giảm. Theo Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, cá cần đạt nhiệt độ bên trong khoảng 63°C khi nấu.

Cá hồi nuôi và cá hồi tự nhiên có hàm lượng purin giống nhau không?

Chưa có đủ dữ liệu nhất quán để khẳng định cá hồi nuôi luôn chứa nhiều hoặc ít purin hơn cá hồi tự nhiên. Hàm lượng purin có thể khác nhau giữa các loài và mẫu thực phẩm. Vì vậy, người có axit uric cao không nên chỉ dựa vào nguồn gốc cá hồi nuôi hay đánh bắt tự nhiên để quyết định khẩu phần. Lượng cá ăn vào và chế độ ăn tổng thể vẫn là những yếu tố cần xem xét.

Người axit uric cao có nên ăn cá hồi hằng ngày không?

Không nên mặc nhiên xem cá hồi là thực phẩm phù hợp để ăn hằng ngày với lượng lớn, đặc biệt ở người mắc bệnh gút hoặc có yêu cầu hạn chế purin. Một chế độ ăn đa dạng, luân phiên cá hồi với trứng, sữa ít béo, đậu phụ và các nguồn đạm phù hợp khác sẽ giúp người ăn đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng mà không phụ thuộc quá nhiều vào một loại thực phẩm.

Ăn cá hồi có thay thế được thuốc hạ axit uric không?

Không. Cá hồi là thực phẩm, không phải thuốc điều trị bệnh gút hoặc tăng axit uric máu. Ngay cả khi thay đổi chế độ ăn giúp cải thiện tình trạng sức khỏe, người đã được kê đơn thuốc hạ axit uric vẫn cần sử dụng và tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ.

Ngược lại, người chỉ có axit uric cao nhưng chưa xuất hiện triệu chứng bệnh gút cũng không nên tự ý dùng thuốc hạ axit uric khi chưa được đánh giá y khoa.

Kết luận

Người có chỉ số axit uric cao vẫn có thể ăn cá hồi với lượng phù hợp, không cần kiêng tuyệt đối trong mọi trường hợp. Cá hồi cung cấp nhiều dưỡng chất có giá trị nhưng cũng chứa purin, do đó cần kiểm soát khẩu phần và chú ý đến tình trạng sức khỏe, đặc biệt ở người đã mắc bệnh gút.

Thay vì chỉ tập trung vào việc có nên ăn một loại cá hay không, người có axit uric cao nên duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, hạn chế rượu bia, kiểm soát cân nặng và theo dõi sức khỏe định kỳ. Nếu có cơn gút tái phát, bệnh thận hoặc đang sử dụng thuốc điều trị, cần trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.

Tài liệu tham khảo thêm

1. Zhang M. và cộng sự (2019). Effect of Dietary and Supplemental Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acids on Risk of Recurrent Gout Flares. Arthritis & Rheumatology. Xem nghiên cứu.

2. Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ. Safe Minimum Internal Temperature Chart. Xem hướng dẫn an toàn thực phẩm.

3. Đọc thêm: Bệnh Gout là gì? Tất cả những thông tin về bệnh Gout.